Bashkimi Kombėtar
Mirė se erdhė nė forum " Bashkimi Kombėtar "
Qėndro i lidhur me ne ! Disponim te kėndshėm tė kontribojm pėr kombin larg ofendimet dhe zėnkat...



 
ForumForum  PortalliPortalli  GalleryGallery  RegjistrohuRegjistrohu  identifikimiidentifikimi  

Share | 
 

 Universializmi i lirizmit nė partiturė dinamike “LULENIADA”

Shko poshtė 
AutoriMesazh
Kristaq F. Shabani
Miqte e Forumit
Miqte e Forumit


Male
Numri i postimeve : 11541
Age : 59
Vendi : Gjirokaster, Albania
Profesioni/Hobi : Poetry
Registration date : 04/07/2008

MesazhTitulli: Universializmi i lirizmit nė partiturė dinamike “LULENIADA”   Fri Aug 31, 2018 9:20 pm

Universializmi i lirizmit nė partiturė dinamike “LULENIADA”, nė kohė 4/4


Shpirtkėputur apo kėputja e shpirtit nė dashuriadėn e pikut “tropikal”
(pėrsiatje konturore letraro- gjuhėsor0-beftuese)
Nga Prof. Kristaq F. Shabani IWA, poet, shkrimtar, studiues, estet

Marr nė dorė e nė mendje” ēelėsin” lirik

“Antimemorandum” ėshtė njė “triptik” interesant i strukturuar me titullime : “Antimemorandum”(antimomerandum) , “Shpirtkėputur”poezi dhe “Demoniada” (poemė satirike).
Tė gatuash nė njė magje tre “gjinish ” dhe, ēuditėrisht, tė tė dalė njė “amalgamė “ e ndritshme, e pėlqyeshme, e cila tė gojėhap dhe tė tė ndrit “qerpikėt”, duke parasjellė njė lindje tė natyrshme, pavarėsisht nga mėnyra origjinale, individuale e prurjes, pa pėrdorim tė “epruvetės” sė qelqtė, ėshtė njė prurje origjinale nė artin kreativ.
Ylberizimi i prejardhur nga stilistika dhe simboli hedh shtatėngjyrat, tė cilat flasin me tone figurative nė ēdo ditė tė “javės”, me njė ekspresivitet, e cila ēkodifikohet vetėm nga shpirtrat me mendje tė ndjeshme .

Fillesa e aktrimit lirik, zhvillim, kulm nw 17 nota ndjenje

1.Hapet perdja e ciklit “ Shpirtkėputur”
Pyetje e pasforcuar lirike. Valėt shenjojnė thellėsinė e pafundme. Lot tharė, nxirrje uji, vetmia me fjalėvirgjėrėn bashkėjetuese, vdekje lirike nė mall e pėrqafime e tundime tė valėzuara pritjeje tė stėrgjatė. Ku? Kur? Si?...
Zemėrthyerja dhe shpirtkėputura, zemra e boshuar. Lutėsia, hypėn nė fron . Bregu i detit tė trasformon nė zogpendbukur e njė flutur krahėshkruar. Shpirti hap portėn e odės sė shpirtit:
Poeti ngjan me njė kitarė telkėputur…tė shndėrruar nė disa njėsi kohe paduruese. Hyn dhe mbetet i tillė nė dramėn “torturuese” tė “tmerrimit” dashuror.
Bie agu : Yllndrituri- fatpreri njė kontrast dhe njė anti, i cili preferon vdekjen tė bukur nė “arkivol kėnge” tė pėrcjellur, ku balta “brrompohet” nė ēelnajė lulesh.
Ndjesi lumturie nė mėkatin e madh qė e ēon drejt pushimit “letargjik” tė pėrkorė, i “viktimizuar” dhe ėndėrrimtar.Mentaliteti trungprerė.
Si torturohet shpirti i sinqertė, si tortuthet vetmia?
Pirja e helmit tė fortė e ringjall shpirtkėputurin dhe pyetjen retorike si pyetje “torturuese” e tejhedh nė njė pėrgjigje, qė e vyshk pyetjen retorike , e cila merr trajta sakatimi.
2. Nota e dytė e partiturės njė notė kthithmuese, stresante nga plagė zemre. Kjo gjendje zbėrthen pėrkufizimin e njė dashurie, “ kolonatat” e saj : fabulim dhe epitetizim ligjor “krua “ mė krua. Lotėt vijojnė nė udhėn e tharjes, qerpikėt shndėrruar nė pėrrenj… Skllavėria nxjerr dhėmbė prangash…
Pėrbetimet, nė ēaste tė tilla, janė thirrėse, therėse, tė sistemit mortal, tė sistemit pasthirrmor, tė logjizmit klithės , tė cilat dėgjohen nga Zotat.
3. Shfaqet si hyjneshė Perėndesha “Lule”. Njė perėndeshė nė kuptesėplotėn, nė dashuriplotėn, nė syshikimplotin, nė trazimbukurin e shpirtit, nė kryeburonjėn e qeshjeve syrorė tė kryebukurisė: Kohėbukura e precipitimit, kalaja e ngritur me gurė ndjenje, ura e fundit e fitoremadhes…
Dhe betimi merr zjarr, i cili flakėron duke jetuar dashurihyjnoren sė toku me tetė dashuritė mė tė fortlidhurat e Botės… Dhe poeti tregon gjendjen e tij “ zero”, e cila ngrė prezencėn kalkulative tė “zhivės” lirike…
4. Akti i besės sė dhėnė nė katėr sy tė lumtur , kuptues, tė “shkolluar” tė ndjenjės; qeshje dhe qarje e bukur. Pritja e besės kryefjalėzon nė partiturėn e tretė. Besa shfaqet me elegancėn e saj dhe ndez fanarėt e kujtesės nė sheshin yjėsor tė shpirtit…
5. Pentagrami i zemrės i pėrmbushur me zgjaturinė kohore, plot paptritueshmėri: ditė gjata e netė tė pagjumta, tentim pėr tė kėnduar kėngėn e vjetėr nė bregun tjetėr... Poeti shfaqet tokėsor, ėndrrat i rrėmben nga bota ėndėrruese dhe i sjell nė realitetin vertetėsisht dhe pėrdorimi i figurave elitare figurative merr flakėzim: “Digjem nga dashuria si diell i grimcuar”; “…Ti rri larg Lulja ime, unė bredh rrugėve tė botės, shpalos mallshėm kujtimet; nuk harrohen rrugicat e vona qė netėve kemi shleur, kobin e fatin dhe zezonat….. por ne mbanim diellin nė dorė ( kryemetaforė e “goditur” nga nervi poetik)… plaga e shpirtit golgotė hyjnore…”.
Njė pentagram zemre plot klorofilė dhe me vegjetacion tė pandėrprerė… A mund tė ketė prezencė vjetrane ky lirizėm shpejtfortė?!
Shoqėrizimi pasthirrmor:
“ O i zoti unė!
O tė lumtė ne!
O ne tė mjerėt!”
Le tė qajnė tė tjerėt!...”.
Kuartet tipik individual, i cili ka brenda mendjen, dėlirėsinė, “pafajėsinė” dhe pėrcjelljen dybrimėshe temperative …
6. Gdhirjet dhe errjet lirike
Pėrkufizime frazeologjike: “Luleshenjtėruar, lotvalė lumi, natėturbullirė, shpirt rrezbitur, kateve qiellore, unė robi yt- vetė…”
Kėto agojnė dashurinė .
7. Vėrdallė mė sjell zjarri dashuror…
Lėndina vetmie, valėjeta, deklamimi se Lulja ėshtė vėrtetė e bukur, pamėdyshėsinė dhe pa dilemoren.
Protesta shfaqet nė formė kategorike botėrisht: “Dua ta ruaj Lulen emblemė”, shpėrthesė e ekzaltuar shpirti, i tronditur nė njė kėngė parafundore…
8. Vdekja pėr dashuri, pėr poetin lirik, ėshtė e tipizuar si punė e fisnikėruar. Betim poetik ėshtė i bukur, ngazėllues, por edhe i “trishtė”, betimor, nė tė katėr pika horizonti: “Betohem para Perėndive, si nė kohė antike, dua tė vdes i varfėr dhe shpirtvirgjėr”. Njė finalizim betimor.
Dhe ky pėrbetim shkon nė njė pėrbetim i shtyrė nga “klima” e vrullshme e ndjenjave :
“Jam gati tė bėhem dhe rojtar varresh… Requeme im, epilog dashurie pa krime”. Sakrificė ”hamletiane” dashurore e qendisur me penj mulinė…
9. Produkt i shpresės, i besimit ardhės. Pritje pa “dekolde”. Valėt e shpresės i ngjajnė njė vale tė trimtė, e cila ravijėzon valėza dhe valėza e fundit shkruan:
“Ti ardhke me pesėn…”. Dhe kjo pesė ėshtė e madhja shpresė, si dita qė ka lindur poeti…Po paspesa ē’fytyrė ka?! (Takim nė pesė).
10. Nga frika rri pingul, shpirti i mjerė syvalė, si odė gėzimi nė njė varg tė njė kėnge… Ledhatim me pėllėmbė, faqet e lules qershiskuqur. Kėrkimi i ripėrsėritur, i lodhshėm, robitje totale. Dashuria dykahėshe takim nė njė pikė tė bukur dhe shfanitet arsyeja e paparalizuar:
“Mjaft u lodhėm qiejve me xhelozi, kthehu e dashur nė ėndrrėn e parė”.
Sa bukur bie “gongu” lirik:
“Tė dua mė shumė se vetė Perėnditė!… Faji ėshtė jetim, kur duhemi unė dhe ti”.
Alkimi shpirti derdhur nga “govata “ e ndjenjės.
11. Lirizmi ngazėllen nga emocionet: “….trupi mė dridhet nga njė pulsi i ri, shpirti sonetkurorė… Ēfarė janė nė gjendje tė bėjmė dy krijesa ėngjėj perėndie…”.
12.Valėvdekje, deti i llahtarshėm me stėrkalė. Qetėsi a mund tė ketė mbi valė? Pritjedurimi nė njė masė… Lodhje nė notim turbullirash.
A mund poeti, pėr tė gjetur atė qė kėrkon, si duhet t’u japė fund prapėsive…?!
13.Vetmia dhe pėrballja nė shpirtkėputje.
Vetmia tė ngrin mė fort se akulli. Ndjenjat kėrkon t’i bėjė me “lulnaja stalagtitesh e stalagmitesh…”.
Dashuria , varg i ndaluar tėrbon valėn mbi det.
14. Ėndėrr pompejane…Fanitje…
“Zgjatje, pėmbi perdet e mėndafshta, qava si druri pas gjetheve, e dija se ditė e bardhė vjen pas njė errėsire” .
Luftė me intrigėn, kėputja e kthetrave tė saj..
Histori e vėrtetė me llavė dashurie mbuluar.
15. Dhe pas gjithė atyre peripecirave, Poeti orfeian kėndon gjallshėm:
“Tė desha, Lule, mė shumė se se Perėnditė, tė desha mė shumė se dashuritė”.
Njė epilog “kalorsiak”, galopues, tringėllues, qė i qeshet nuri dhe ditės dhe sinqeriteti dashuror ka ngritur njė pemė tė lartė me njė kurorė tė bukur:
“Lule shpirtvirgjėr, tė dua sinqerisht!”Derdhje ne bronz lirik nga Poeti pėr madhėshtinė femėrore, e cila duhet tė dashurohet me katėrfortėsinė e shpirtit, katėrpikėhorizontin kryesor: V, J, L, P…
16. Muza ilirike, muzė e ndritur…
“Pa dashur tė zėmėroj perėnditė nė shpirtin tėnd dua tė futem”.
Njė kėrkesėe bazuar nė kode dashurie… Thelbi ndrit.
17. Po ngushėllimi ėshtė i nevojshėm nė ndjenjė?! Le ta lėmė me presje tė lėvizshme.

Pėrfundesė tipike

Poeti lirik Xhevat Limani, me tė kėnduarėn e tij lirike, nė tė shtatėmbėdhjetė “kantatat” e tij, bėn njė “delegim” lirik te ndjenjave te Kryelulja e tij, duke zėnė vend nė historinė panteonare tė dashurive mė tė forta globike.
E bukur ėshtė kujtesa, gjithmonė e ndritshme.
Eshtė njė dashuri me ndjenja dhe linja tė pėrkora, njė dashuri me njė manifestim tėrėsor sinqeriteti, njė dashuri qė do ta kishin zili gjithė tė dashuruarit e Botės…, njė dashuri leksionare nė kėtė kohė, ku ka marrarendje e marramendje, ku dashuria e sinqertė shpėrdorohet keqas…
Me ciklin “Shpirtkėputur”, pjesė e triptikut, ai nėnshkruan pėrjetėsisht betimin e madhe tė kodit tė dashurisė ēiltėrore, njė kontribut moral e shpirtėror nė letėrsinė, poezinė lirike kombėtare .
Ky model, ky modul lirik hap, horizonte nė krijimin e lidhėsive dhe trumbeton epėrsinė e ndjenjės sė pastėr dhe jetėgjatėsinė e marrėdhėnieve dashurore.
Temperamenti leksior, fjalėformimet dhe gjetjet limaniane,ritmi, rima, prezenca figurative dhe fjalėthėnia filozofike ėshtė njė zbukurim ikonor nė “muralitetin shtresor “ tė krijimtarisė sė tij…

Gjirokastėr , 31 gusht 2018
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
http://kristaniada.tripod.com  http://pegasialwriters.tripod.com
 
Universializmi i lirizmit nė partiturė dinamike “LULENIADA”
Mbrapsht nė krye 
Faqja 1 e 1

Drejtat e ktij Forumit:Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi
Bashkimi Kombėtar :: Arti dhe kultura :: Gjuha dhe Letėrsia Shqiptare-
Kėrce tek: